nataragung.id – Pemanggilan – Tabiik puun. Dalam rangka mengimplementasikan Instruksi Gubernur Lampung Bapak Rahmat Mirzani Djausal Nomor : 4 Tahun 2025 tanggal 30 Desember 2025 tentang hari Kamis BERADAT yaitu sebagai upaya memperkuat pelestarian Bahasa Daerah dan Budaya Lampung dilingkungan pemerintah provinsi, pemerintah kabupaten/kota dan lingkungan pendidikan se-provinsi Lampung, bersama ini kami mencoba untuk menyajikan Khutbah Jum’at berbahasa Lampung, khususnya bahasa Lampung berdialeg A.
Meski Masjid bukan bagian yang diatur dalam instruksi tersebut, namun tidak ada salahnya warga masyarakat Lampung khususnya para khatib shalat Jum’at turut serta melestarikan bahasa Lampung dengan kegiatan nyata yaitu membacakan khutbah Jum’at dalam bahasa Lampung. Karena pada wilayah tertentu di provinsi Lampung, sudah banyak saudara-saudara kita warga masyarakat suku Jawa yang membaca khutbah dalam bahasa Jawa, bahkan buku-buku Khutbah berbahasa Jawa sudah banyak dijual di toko-toko.
Kami menyadari naskah (dialeg) yang kami sajikan masih jauh dari kata sempurna, namun prinsip kami “Lamon Mak Gatta Kapan Lagi, Lamon Mak Gham Sapa Lagi.” Karena itu kritik dan saran dari para pembaca terkait dialeg yang kami pergunakan, sangat kami harapkan guna penyempurnaan dialeg Khutbah Jum’at dimasa yang akan datang.
KHUTBAH PERTAMA
الحمد لله الذي خلق الموت والحياة ليبلوكم أيكم أحسن عملا، وهو العزيز الغفور.
Alhamdulillāhilladzī khalaqal mauta wal ḥayāta liyabluwakum ayyukum aḥsanu ‘amalā, wa huwa al-‘azīzul ghafūr.
أشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له، وأشهد أن محمداً عبده ورسوله.
Asyhadu an lā ilāha illallāhu waḥdahu lā syarīka lah, wa asyhadu anna Muḥammadan ‘abduhu wa rasūluh.
اللهم صلِّ وسلم وبارك على نبينا محمد، وعلى آله وصحبه أجمعين.
Allāhumma ṣalli wa sallim wa bārik ‘alā nabiyyinā Muḥammad, wa ‘alā ālihi wa ṣaḥbihi ajma‘īn.
أُوصِيكُمْ وَإِيَّايَ الْمُقَصِّرَ أَوَّلًا بِتَقْوَى اللَّهِ، فَاتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ، وَرَاقِبُوهُ فِي السِّرِّ وَالْعَلَنِيَّةِ، ﴿إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَالَّذِينَ هُم مُّحْسِنُونَ﴾.
Uūṣīkum wa iyyāya al-muqassiṟa awwalan bitaqwāllāh, fattaqūllāha ḥaqqa tuqātih, wa rāqibūhu fīs-sirri wal-‘alāniyyah, (inna Allāha ma‘a alladhīna attaqaw walladhīna hum muḥsinūn).
Amma ba’du.
فَيَا أَيُّهَا الْمُسْلِمُونَ، اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ، وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ.
Minak Muaghi, Jamaah Jum’at sai dimuliakon Allah
Payu gham pujama meningkatko takwa jama Allah Subhanahu wa Ta’ala. Cagha ni ngelaksana ko unyin peghittah-Ni ghik dang lupa ninggalko unyin larangan Ni. Sabab takwa sinalah bekal gham sai paling utama nuju lapahan khugik guk akhirat natti.
Minak Muaghi Jamaah rahimakumullah,
Gham gatta kak di ghani Jum’at pertama di bulan Muharram 1448 Hijriah. Bulan Muharram ialah salah satu bulan sai dimuliakon Allah Ta’ala. Muharram layin sekadar pergantian tah-hun Hijriah, tapi wattu sai tepat guway muhasabah, ngoreksi dighi, ngehallaw ko ibadah, jama nayah ko amal shaleh.
Allah Ta’ala befirman:
إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ
Inna ‘iddata asy-syuhūri ‘indallāhi itsnā ‘asyara syahran fī kitābillāhi yauma khalaqas-samāwāti wal-ardha minhā arba’atun hurum.
Ghat-ti ni: Sesungguh ni jumlah bulan menurut Allah ialah ghua belas bulan delom ketetapan Allah wattu Ia nyiptako langik jama bumi, diantara ni ngedok ep pak bulan haram (sai dimuliakon).” (QS. At-Taubah: 36)
Ep pak bulan haram sina ialah : Dzulqa’dah, Dzulhijjah, Muharram ghik Rajab.
Rasulullah shallallahu ‘alaihi wa sallam bersabda:
إِنَّ الزَّمَانَ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ، السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ
Innaz-zamāna qadistadāra kahai’atihi yauma khalaqallāhus-samāwāti wal-ardha, as-sanatu itsnā ‘asyara syahran minhā arba’atun hurum.
Ghat-ti ni: “Sesungguh ni wattu kak beputogh gegoh keadaan ni wattu Allah nyiptako langik jama bumi setahun ngedok ghua belas bulan, diantara ni ngedok ep pak bulan haram. (HR. Bukhari dan Muslim)
Minak Muaghi, Jamaah Rahimakumullah
Muharram ialah pok hajjangon sai ngedok keistimewaan. Malah Rasulullah shallallahu ‘alaihi wa sallam nyebutko bulan sa sebagai Syahrullah ialah bulan ni Allah.
Rasulullah bersabda:
أَفْضَلُ الصِّيَامِ بَعْدَ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ الْمُحَرَّمُ
Afdhalush-shiyāmi ba‘da Ramadhāna syahrullāhil Muharram.
Ghat-ti ni : “Puasa sai paling utama seghadu puasa Ramadhan ialah puasa di bulan Allah atawa di bulan Muharram.” (HR. Muslim).
Hadist sa nunjuk ko mati balak ni keutamaan nayah ko puasa sunnah di bulan Muharram.
Jamaah sai dirahmati Allah,
Bulan Muharram munih nyippon nayah sejarah jama pelajaghan. Diantara ni sai paling terkenal ialah di selamatko ni Nabi Musa ‘alaihis salam ghik kaum ni anjak alaw-wan Fir’aun.
Wattu Rasulullah shallallahu ‘alaihi wa sallam hijrah tigoh di Madinah, Rasullullah ngen-nah jelema Yahudi puasa pas tanggal 10 Muharram.
Rasul ngelulih
مَا هَذَا؟
“Api sa?”
Tiyan ngejawab:
هَذَا يَوْمٌ صَالِحٌ، هَذَا يَوْمٌ نَجَّى اللَّهُ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ عَدُوِّهِمْ، فَصَامَهُ مُوسَى
Hādzā yaumun shālih, hādzā yaumun najjallāhu Banī Isrā’īla min ‘aduwwihim fashāmahu Mūsā.
Ghat-ti ni : Sa ghani sai betik. Ghani sa Allah nyelamat ko Bani Israil anjak musuh tiyan, mulani Musa berpuasa di ghani sina.”
Lalu Rasulullah shallallahu ‘alaihi wa sallam bersabda:
فَأَنَا أَحَقُّ بِمُوسَى مِنْكُمْ
Fa anā ahaqqu bi Mūsā minkum.
Ghat-ti ni: “Sikam lebih berhak nutuki Musa anjak kuti ghuppok.”
Kemudian Rasulullah puasa teghus merintahko unyin sahabat guway puasa munih. (HR. Bukhari dan Muslim)
Jamaah Jumat sai berbahagia
Di antara amalan sai paling agung di bulan Muharram ialah puasa Asyura pas tanggal 10 Muharram.
Rasulullah shallallahu ‘alaihi wa sallam bersabda:
صِيَامُ يَوْمِ عَاشُورَاءَ أَحْتَسِبُ عَلَى اللَّهِ أَنْ يُكَفِّرَ السَّنَةَ الَّتِي قَبْلَهُ
Shiyāmu yaumi ‘Āsyūrā’a ahtasibu ‘alallāhi an yukaffiras-sanatallatī qablah.
Ghat-ti ni: “Puasa pas ghani Asyura, Ikam beha-ghop jama Allah tagan ngehapus dusa-dusa setah-hun sai kak likut.” (HR. Muslim)
Subhanallah. Gham cukup puasa sanga-ghani, Allah Ta’ala ngejanjikon pahala sai paling balak, ialah dihapuskon ni dusa-dusa lunik selama setah-hun sai likut.
Mulani dang sappai gham nyia-nyiako kesempatan emas sa.
Malah Rasulullah shallallahu ‘alaihi wa sallam ngedok niat nambahko pas tanggal 9 Muharram.
Rasulullah bersabda:
لَئِنْ بَقِيتُ إِلَى قَابِلٍ لَأَصُومَنَّ التَّاسِعَ
La’in baqītu ilā qābil la-ashūmanna at-tāsi‘a.
Ghat-ti ni: “Lamun Ikam pagun hughik sappai tah-hun sai haga ghatong, niscaya Ikam haga puasa pas di ghani sina.” (HR. Muslim).
Mulani nayah Ulama nga-yin ko gham puasa pas tanggal 9 jama 10 Muharram sekaligus.
Minak Muaghi, Jamaah Rahimakumullah
Tahun demi tahun kak diteliyuwi, umogh semakin bekughang. Lapahan sai Allah juk semakin but-tak. Muharram ngi-ngok ko gham bahwa lapahan nuju Allah semakin ghaddik.
Allah Ta’ala berfirman:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ
Yā ayyuhalladzīna āmanuttaqullāha waltanzhur nafsun mā qaddamat lighad.
Ghat-ti ni : “Wahai jelema-jelema sai beriman, bertakwalah kuti jama Allah, dan hendaklah tiap jiwa ngeperhatiko api sai kak disiapko ni guway jemoh di akhirat.” (QS. Al-Hasyr: 18)
Payu gham jadiko awal tahun baghu hijriah sa sebagai titik awal penghubahan sai lebih betik. Nayah-nayahko taubat, hallaw ko sembayyang, nayahko sedekah, ghajin ngebaca Alquran, dang lupa hughik ko sunnah puasa Muharram khusus ni puasa Tasu’a jama Asyura.
Mudah-mudahan Allah neghima amal ibadah gham, mengampuni dusa-dusa gham, dang lupa gham jadiko tah-hun sa lebih betik anjak tah-hun-tah-hun sai kak likut.
فَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ
“Mulani kilu lah ampunan jama Allah, sesungguh ni, Ia Maha Pengampun lagi Maha Penyayang.”
بارَكَ اللَّهُ لِي وَلَكُمْ فِي الْقُرْآنِ الْعَظِيمِ، وَنَفَعَنِي وَإِيَّاكُمْ بِمَا فِيهِ مِنَ الْآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيمِ، وَتَقَبَّلَ اللَّهُ مِنِّي وَمِنْكُمْ تِلَاوَتَهُ، إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ. أَقُولُ قَوْلِي هَذَا، وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ لِي وَلَكُمْ، وَلِسَائِرِ الْمُسْلِمِينَ مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ، فَاسْتَغْفِرُوهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.
Bārakallāhu lī wa lakum fīl-Qur’ānil-‘aẓīm, wa nafa‘anī wa iyyākum bimā fīhi minal-āyāti wadz-dzikril-ḥakīm, wa taqabbalallāhu minnī wa minkum tilāwatahu, innahu huwa-s-samī‘ul-‘alīm. Aqūlu qawlī hādzā wa astaghfirullāhal-‘aẓīma lī wa lakum wa lisā’iril-muslimīn min kulli dzanbin, fastaghfirūh, innahu huwa al-Ghafūru ar-Raḥīm…
KHUTBAH KEDUA
اَلْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ، كَمَا يُحِبُّ رَبُّنَا وَيَرْضَى. أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. اَللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَى نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ.
Alhamdu lillāhi ḥamdan katsīran ṭayyiban mubārakan fīh, kamā yuḥibbu rabbunā wa yardhā. Asyhadu an lā ilāha illallāh waḥdahu lā syarīka lah, wa asyhadu anna Muḥammadan ‘abduhu wa rasūluh. Allāhumma ṣalli wa sallim wa bārik ‘alā nabiyyinā Muḥammad wa ‘alā ālihi wa ṣaḥbihi ajma‘īn.
أُوصِيكُمْ عِبَادَ اللَّهِ وَنَفْسِي بِتَقْوَى اللَّهِ، فَإِنَّهَا زَادُ الْمُتَّقِينَ، وَنُورُ السَّالِكِينَ، وَوَصِيَّةُ رَسُولِ رَبِّ الْعَالَمِينَ. فَاتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ، وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ.
Uuṣīkum ‘ibādallāh wa nafsī bitaqwāllāh, fa innahā zādal-muttaqīn, wa nūrus-sālikīn, wa waṣiyyatu rasūli rabbil-‘ālamīn. Fattaqullāha ḥaqqa tuqātih, wa lā tamūtunna illā wa antum muslimūn.
اَللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ، وَالْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ، الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ. اَللَّهُمَّ طَهِّرْ قُلُوبَنَا، وَأَصْلِحْ أَحْوَالَنَا، وَبَارِكْ لَنَا فِي أَعْمَارِنَا وَأَرْزَاقِنَا، وَارْفَعِ الْبَلَاءَ عَنَّا وَعَنْ بِلَادِنَا.
Allāhumma ighfir lil-mu’minīna wal-mu’mināt, wal-muslimīna wal-muslimāt, al-aḥyā’i minhum wal-amwāt. Allāhumma ṭahhir qulūbanā, wa aṣliḥ aḥwālanā, wa bārik lanā fī a‘mārinā wa arzāqinā, wa rfa‘il-balā’a ‘annā wa ‘an bilādinā.
اَللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِنْ عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ، وَارْزُقْنَا صِدْقَ التَّوَكُّلِ عَلَيْكَ، وَحُسْنَ الظَّنِّ بِكَ، وَلُزُومَ طَاعَتِكَ فِي السِّرِّ وَالْعَلَنِ. يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قُلُوبَنَا عَلَى دِينِكَ، وَيَا مُصَرِّفَ الْقُلُوبِ صَرِّفْ قُلُوبَنَا إِلَى طَاعَتِكَ.
Allāhumma ij‘alnā min ‘ibādikas-ṣāliḥīn, warzuqnā ṣidqat-tawakkuli ‘alaik, wa ḥusnaẓ-ẓanni bik, wa luzūma ṭā‘atika fis-sirri wal-‘alan. Yā muqallibal-qulūb tsabbit qulūbanā ‘alā dīnik, wa yā muṣarrifal-qulūb ṣarrif qulūbanā ilā ṭā‘atik.
اَللَّهُمَّ أَصْلِحْ وُلَاةَ أُمُورِنَا، وَوَفِّقْهُمْ لِمَا فِيهِ صَلَاحُ الدِّينِ وَالدُّنْيَا، وَاجْعَلْهُمْ رُحَمَاءَ بِالرَّعِيَّةِ، قُوَّامًا بِالْحَقِّ وَالْعَدْلِ.
Allāhumma aṣliḥ wulāta umūrinā, wa waffiqhum limā fīhi ṣalāḥud-dīn wad-dunyā, waj‘alhum ruḥamā’a bir-ra‘iyyah, quwwāman bil-ḥaqqi wal-‘adl.
اَللَّهُمَّ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً، وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً، وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ.
Allāhumma ātinā fid-dunyā ḥasanah, wa fil-ākhirah ḥasanah, wa qinā ‘adzāban-nār.
عِبَادَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى، وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ. يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ. فَاذْكُرُوا اللَّهَ يَذْكُرْكُمْ، وَاشْكُرُوهُ عَلَى نِعَمِهِ يَزِدْكُمْ، وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ.
‘Ibādallāh, innallāha ya’muru bil-‘adli wal-iḥsān wa ītā’i dhil-qurbā, wa yanhā ‘anil-faḥsyā’i wal-munkari wal-baghy. Ya‘iẓukum la‘allakum tadhakkarūn. Fa dzkurullāha yadzkurkum, wasykurūhu ‘alā ni‘amihi yazidkum, wa ladzikrullāhi akbar, wallāhu ya‘lamu mā taṣna‘ūn.
Editor Bahasa: H. SyahidanMh/Buay Sakti.
*) Penulis adalah Anggota Majelis Pertimbangan Dewan Dakwah Islam Indonesia Propinsi Lampung, tinggal di Pemanggilan, Natar.

